Sumer. Asyria. Babilonia. Historia, codzienność i tradycja biblijna starożytnych cywilizacji Mezopotamii

Opis

Mezopotamia to kraina rozciągająca się pomiędzy dwoma wielkimi rzekami: Tygrysem i Eufratem, uznawana w symbolice wielu kultur za miejsce biblijnego raju. To tutaj ludzkość stawiała pierwsze kroki na drodze do rozwoju i postępu, tworząc podwaliny tego, co dzisiaj nazywamy dorobkiem cywilizacyjnym. 

Monografia Smer. Asyria. Babilonia wnikliwie analizuje te trzy potężne cywilizacje, oferując czytelnikowi unikalną strukturę opartą na trzech głównych filarach badawczych. Każdy z rozdziałów omawia kolejno: wydarzenia historyczne, zagadnienia związane z kulturą i życiem codziennym danego narodu oraz niezwykle cenną dla biblistyki tradycję biblijną – czyli wskazanie bezpośrednich i pośrednich powiązań starożytnego przekazu z tekstem Starego Testamentu. 

Trzy główne obszary badawcze: 

• Sumer. Chronologiczny zarys dziejów od najstarszego ośrodka w Eridu po III dynastię z Ur, uzupełniony o obraz codzienności (szkolnictwo, medycyna, prawo). Kluczowym elementem jest analiza odzwierciedlenia kultury sumeryjskiej w tradycji biblijnej, w tym paraleli i różnic dotyczących stworzenia świata, człowieka oraz biblijnego potopu. 

• Asyria. Dzieje imperium asyryjskiego od okresu staroasyryjskiego po murów Niniwy. Autor ukazuje strukturę tamtejszego społeczeństwa, administrację, prawo oraz politykę militarną. W sekcji biblijnej analizuje obecność królów asyryjskich w Starym Testamencie (Tiglatpilesar III, Salmanasar V, Sargon II, Sancheryb) oraz orędzia proroków zapowiadające upadek Asyrii. 

• Babilonia. Historia południowego Międzyrzecza, struktura społeczno-prawna Babilonu za panowania króla Hammurabiego, nauka oraz praktyki wróżbiarskie. W ujęciu teologicznym rozdział ten bada babilońską kosmogonię, przynosi historyczne tło dla epoki patriarchów (potwierdzające ich autentyczność), analizuje rządy Hiskiasza oraz obecność Daniela na babilońskim dworze. 

Książka dra Igora Barona to konstruktywna praca naukowa, która w jasny sposób udowadnia, jak sumerologia i asyriologia ściśle łączą się z biblistyką, pozwalając w wyraźniejszym świetle spojrzeć na opowiadania Starego Testamentu. To lektura obowiązkowa dla studentów teologii, historii starożytnej, duszpasterzy oraz wszystkich miłośników Pisma Świętego. 

Spis treści 

Wykaz skrótów | 9 Wstęp | 10 

Rozdział 1. Historia, kultura i tradycja biblijna Sumeru | 19 

1.1. Historia Sumeru | 19 

1.1.1. Nazwa i pochodzenie Sumerów | 19 

1.1.2. Eridu – pierwszy sumeryjski ośrodek | 20 

1.1.3. Epoka Uruk i Dżemdet Nasr | 21 

1.1.4. Epoka wczesnodynastyczna | 21 

1.1.5. Akadowie | 28 

1.1.6. Akadyjsko-sumeryjskie imperium | 28 

1.1.7. Walka z Gutami | 35 

1.1.8. Okres nowosumeryjski – panowanie III dynastii z Ur | 36 

1.2. Kultura i życie codzienne w Sumerze | 42 

1.2.1. Miasta-państwa | 42 

1.2.2. Struktura społeczna | 45 

1.2.3. Ludność Sumeru | 49 

1.2.4. Małżeństwo i rodzina | 54 

1.2.5. Szkolnictwo i nauka | 59 

1.2.6. Medycyna | 64 

1.2.7. Wierzenia religijne Sumerów | 67 

1.2.8. Dorobek literacki Sumerów | 75 

1.2.9. Regulacje prawne | 84 

1.2.10. Dorobek cywilizacyjny Sumerów | 86 

1.3. Odzwierciedlenia kultury i wierzeń Sumerów w tradycji biblijnej | 87 

1.3.1. Stworzenie świata i człowieka | 87 

1.3.1.1. Wizja stworzenia świata i człowieka według księgi Rodzaju | 87 

1.3.1.2. Kosmogonia sumeryjska | 89 

1.3.1.3. Analogie biblijnej i mezopotamskiej historii o stworzeniu | 90 

1.3.1.4. Różnice przekazu biblijnego i mezopotamskiego | 91 

1.3.2. Raj | 92 

1.3.2.1. Biblijna tradycja dotycząca raju | 92 

1.3.2.2. Sumeryjska tradycja dotycząca raju | 93 

1.3.2.3. Paralele tradycji biblijnej i mezopotamskiej | 94 

1.3.3. Potop | 94 

1.3.3.1. Potop w tradycji biblijnej | 94 

1.3.3.2. Potop w tradycji mezopotamskiej | 95 

1.3.3.3. Analogie i różnice tradycji biblijnej i mezopotamskiej | 96 

Rozdział 2. Historia, kultura i tradycja biblijna Asyrii | 99 

2.1. Historia Asyrii | 99 

2.1.1. Okres staroasyryjski | 100 

2.1.2. Okres średnioasyryjski | 103 

2.1.3. Okres nowoasyryjski | 107 

2.2. Kultura i życie codzienne w Asyrii | 129 

2.2.1. Społeczeństwo asyryjskie | 129 

2.2.2. Rodzina asyryjska | 129 

2.2.3. Król | 130 

2.2.4. Administracja państwowa | 131 

2.2.5. Polityka militarna Asyrii | 133 

2.2.6. Królewskie polowania | 136 

2.2.7. Prawo asyryjskie | 137 

2.2.8. Sztuka i literatura | 139 

2.2.9. Religia Asyryjczyków | 142 

2.3. Asyria w tradycji biblijnej | 144 

2.3.1. Poszczególni królowie asyryjscy w Starym Testamencie | 144 

2.3.1.1. Tiglatpilesar III | 144 

2.3.1.2. Salmanasar V i Sargon II a zdobycie Samarii | 146 

2.3.1.3. Sancheryb i oblężenie Jerozolimy | 148 

2.3.2. Asyria w orędziu izraelskich i judzkich proroków | 149 

Rozdział 3. Historia, kultura i tradycja biblijna Babilonii | 153 

3.1. Historia Babilonii | 153 

3.1.1. Okres starobabiloński | 153 

3.1.2. Okres średniobabiloński | 158 

3.1.3. Okres nowobabiloński | 164 

3.2. Kultura i życie codzienne w Babilonii | 183 

3.2.1. Kultura i społeczeństwo Babilonii za panowania króla Hammurabiego | 183 

3.2.2. Kwestia niewolnictwa | 189 

3.2.3. Najważniejsze dziedziny nauki | 191 

3.2.4. Medycyna | 192 

3.2.5. Religia Babilończyków | 193 

3.2.6. Praktyki wróżbiarskie i magiczne | 197 

3.2.7. Literatura babilońska | 200 

3.2.8. Sztuka babilońska | 203 

3.2.9. Wielkość Babilonu | 205 

3.3. Babilonia w tradycji biblijnej | 209 

3.3.1. Biblijna i babilońska kosmogonia | 209 

3.3.2. Patriarchowie na tle epoki starobabilońskiej | 210 

3.3.2.1. Dziedziczenie w razie braku potomstwa | 211 

3.3.2.2. Instytucja „zastępczej żony” | 211 

3.3.2.3. Sprzedaż pierworództwa | 212 

3.3.2.4. Adopcja zięcia i ugoda małżeńska | 213 

3.3.2.5. Bożki domowe | 213 

3.3.2.6. Wędrowne życie patriarchów | 213 

3.3.3. Prawo Hammurabiego a prawodawstwo mojżeszowe | 214 

3.3.3.1. Analogie przepisów prawnych obu kodeksów | 214 

3.3.3.2. Różnice w prawodawstwie Hammurabiego i Mojżesza | 215 

3.3.4. Król judzki Hiskiasz i posłańcy z Babilonu | 216 

3.3.5. Daniel – mędrzec na babilońskim dworze | 217 

Bibliografia | 225